Hemiplejik Serebral Palsi: Tek Taraflı Etkilenme ve El Kullanımı

Yazan: Doç. Dr. Turgay Altunalan · Ekim 2026 · 2 dk okuma

Hemiplejik serebral palsi, vücudun yalnızca bir tarafının etkilendiği türdür ve çoğunlukla kol, bacaktan daha fazla tutulur. Çocuklar çoğunlukla yürür; ana güçlük, etkilenen elin günlük işlerde kullanılmasıdır. Kanıta dayalı eğitim yöntemleri bu çocuklarda özellikle iyi çalışılmıştır.

Hemipleji Nedir?

Beynin bir yarım küresindeki hasar, vücudun karşı tarafında zayıflık ve kas tonusu sorununa yol açar. Doğuma yakın dönemde yaşanan inme (perinatal inme) hemiplejik serebral palsinin önemli nedenlerinden biridir; erken doğan bebeklerde de görülür.

Erken Dönemde Fark Etmek

• İlk aylarda bir elin sürekli yumruk kalması,
• Bir elin kullanımının 6 aydan önce belirgin tercih edilmesi (el tercihi normalde 12-18. aydan sonra oturur),
• Tek taraflı emekleme veya yan yan sürünerek ilerleme,
• Bir yan ayağın parmak ucunda basması.

Etkili Eğitim Yaklaşımları

Kısıtlayıcı Hareket Tedavisi (CIMT)

Sağlam elin belirli bir süre sınırlanarak etkilenen elin yoğun biçimde oyun ve görevlerde kullanılması esastır. Çocuğa uygun süre, oyun ve motivasyon ile birlikte planlanır.

Bimanuel (iki el) eğitimi

İki elin birlikte kullanıldığı görevlerin (düğme ilikleme, hamur açma, ip bağlama) çalışıldığı yaklaşımdır. CIMT kadar etkili olabilir ve çocuk için daha doğal olabilir.

Hedef odaklı ev programı

Günlük rutine entegre edilen kısa ve tekrarlı oyunlar, sonuçların kalıcılığı için önemlidir.

Bacak ve Yürüme

Hemiplejili çocuklar çoğunlukla bağımsız yürür; ancak etkilenen ayakta parmak ucu yürüme, ayak bileği sertliği veya bacak boyu farkı gelişebilir. AFO ve gerektiğinde botulinum toksin uygulaması değerlendirilir. Bkz. ortez ve yardımcı cihazlar.

Okul Çağında

Yazı yazma, makas kullanma ve çanta taşıma gibi etkinliklerde düzenlemeler yardımcı olur. Duyusal algı (dokunma, pozisyon hissi) ve dikkat sorunları da değerlendirilmelidir.

Hemiplejik Serebral Palsi: Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Novak I ve ark. State of the evidence traffic lights 2019: systematic review of interventions for preventing and treating children with cerebral palsy (2020)
• NICE NG62: Cerebral palsy in under 25s: assessment and management
• CDC: Cerebral Palsy hakkında bilgiler