Serebral Palsi Tipleri: Spastik, Diskinetik, Ataksik ve Karma Form
Yazan: Doç. Dr. Turgay Altunalan · Ekim 2026 · 2 dk okuma
Serebral palsi tipleri, kas tonusunun ve hareketin nasıl etkilendiğine göre spastik, diskinetik, ataksik ve karma olmak üzere dörde ayrılır. Bu yazıda her tipin ne anlama geldiğini, hangi vücut bölgelerinin etkilendiğini ve ailelerin sıkça karıştırdığı kavramları anlatıyoruz.
Serebral Palsi Neden Tiplere Ayrılır?
Serebral palsi tek bir hastalık değil, gelişmekte olan beyindeki bir hasar veya gelişim bozukluğuna bağlı hareket ve duruş bozukluklarını anlatan şemsiye bir terimdir. Her çocuğun belirtileri farklı olduğundan, tedavi planı yapabilmek ve çocukları ortak bir dille tanımlayabilmek için sınıflandırma kullanılır. Sınıflandırma iki soruya cevap arar: Hareket sorunu nasıl bir görünümdedir? ve Vücudun hangi bölümü etkilenmiştir?
Hareket Bozukluğuna Göre Serebral Palsi Tipleri
Spastik serebral palsi
En sık görülen tiptir. Kaslar sert ve gergin, refleksler canlıdır. Hareket sırasında kaslar istemeden direnç gösterir (spastisite). Çocuk hareketlerini yavaş ve zorlanarak yapabilir. Uzun vadede kısalan kaslar nedeniyle eklem hareketleri kısıtlanabilir.
Diskinetik serebral palsi
Kas tonusu dalgalanır; istemsiz, yavaş kıvrılma (atetoz) veya ani, kasılma tarzı duruş bozuklukları (distoni) görülebilir. Çocuk bir nesneye uzanmak istediğinde istemsiz hareketler artabilir. Konuşma ve yutma da etkilenebilir.
Ataksik serebral palsi
Denge ve koordinasyon bozukluğu ön plandadır. Yürüme geniş tabanlı ve dengesizdir, el hareketlerinde titreme (tremor) ve hedefi tutturamama görülebilir. Bu tip daha seyrek rastlanır.
Karma tip
Aynı çocukta birden fazla tipin özellikleri birlikte görülebilir; örneğin spastisite ile distoninin birlikte olması gibi.
Etkilenen Vücut Bölgesine Göre Sınıflandırma
| Terim | Etkilenen bölge | Kısaca |
|---|---|---|
| Hemipleji (unilateral) | Vücudun bir yarısı | Genelde kol, bacaktan daha fazla etkilenir |
| Dipleji | Her iki bacak | Kollar daha az etkilenir; sıklıkla prematürelik ile ilişkilidir |
| Kuadripleji (tetrapleji) | Dört ekstremite ve gövde | Gövde kontrolü, yutma ve konuşma da etkilenebilir |
Güncel kılavuzlar, eski "dipleji/tetrapleji" tanımlarından çok "tek taraflı (unilateral)" ve "iki taraflı (bilateral)" ayrımını kullanma eğilimindedir. Sonuçta önemli olan, çocuğun işlevsel düzeyini anlatan sistemlerdir; bunlardan biri GMFCS seviyeleri yazımızda açıklanmıştır.
Tipi Bilmek Tedaviyi Nasıl Değiştirir?
Tip, tedavinin odağını belirler. Spastik çocukta kas kısalığı, eklem hareket açıklığı ve hip (kalça) gelişimi daha yakından izlenir. Diskinetik çocukta duruş kontrolü, iletişim ve oturma destekleri öne çıkar. Ataksik çocukta denge ve koordinasyon çalışmaları esastır. Ancak her durumda amaç; çocuğun günlük yaşamda yapmak istediği hedeflere ulaşmasını desteklemektir. Bkz. Serebral palsi fizyoterapisi nasıl yapılır?
Serebral Palsi Tipleri: Sıkça Sorulan Sorular
Kaynaklar
- CDC: Cerebral Palsy hakkında bilgiler
- NICE NG62: Cerebral palsy in under 25s: assessment and management
- Novak I ve ark. State of the evidence traffic lights 2019: systematic review of interventions for preventing and treating children with cerebral palsy (2020)
Çocuğunuz için değerlendirme mi istiyorsunuz?
Gelişim takibi, erken müdahale ve fizyoterapi hakkında bilgi almak için randevu formunu doldurabilirsiniz.
Randevu Al